Яқинда Асака автозаводи конвейеридан дастлабки ўзбек автомобили чиққанига роппа-роса 30 йил тўлади. Тарих учун хийла камтардек туюлиши мумкин бўлган бу сана мустақил тараққиётимиз тарихида муҳимдир. 1996 йил 19 июль куни Андижон вилоятининг Асака шаҳрида енгил автомобиллар ишлаб чиқаришга ихтисослашган “ЎзДЭУ авто” Ўзбекистон – Жанубий Корея қўшма корхонасининг халқаро тақдимот маросими бўлиб, унда Биринчи Президентимиз иштирок этган эди.
Нафақат Ўзбекистон, балки бутун Марказий Осиё минтақаси учун ҳам ўзига хос воқеага айланган ушбу маросимда “Мустақил мамлакатимиз тараққиёт йўлидан собит бормоқда. Бу йўлдаги илк ғалабаларимиздан бири – мамлакатимиз иқтисодиётида янги тармоқ – автомобиль саноатининг яратилиши бўлди”, дея фахр билан таъкидлаган эди Ислом Каримов.
Ўзбекистонда саноат ривожланишида автомобилсозлик соҳаси алоҳида устувор аҳамиятга эга бўлган истиқболли соҳалардан бири бўлиб келди. Хусусан, ички бозорда автомобилларга бўлган талабни қондириш, мамлакатдан валюта чиқиб кетиш оқимини камайтириш ҳамда экспорт орқали давлатга валюта тушумини ошириш асосида тўлов балансининг ижобий сальдосини таъминлаш учун сезиларли улушга эга бўлгани айтилади. Шунингдек, у аҳоли бандлигини таъминлаш, реал даромадларини ошириш каби муҳим ижтимоий муаммоларни бартараф этишга ҳизмат қилади.
Шу ўринда соҳа тарихи тўғрисида қисқача тўхталиб ўтмоқ лозим. Миллий автомобилсозлик тарихи 1992 йилда Жанубий Корея билан ҳамкорликда Ўзбекистонда автомобиль ишлаб чиқарувчи корхона барпо этишга келишиб олинган кундан бошланади. 1993–1996 йилларда Асака шаҳрида “Uz-DAEWOO” заводи барпо этилди ва “Дамас”, “Тико”, “Нексия” русумли автомобиллар ишлаб чиқариш йўлга қўйилди. Дастлабки 1996 йилда – 25,3 минг дона енгил автомобиль ишлаб чиқарилган бўлса, 2004 йилга бориб бу рақам 70 минг донани ташкил этди. 1999–2003 йилларда “Матиз”, “Лаcетти” русумли автомобиллар ҳам ишлаб чиқариш йўлга қўйилди. Шу тариқа Ўзбекистон дунёда автомобилсозлик саноатига эга 28-мамлакатга айланди.
1999 йилда Самарқандда автобус ва юк машиналари ишлаб чиқаришга ихтисослашган “СамКочавто” заводи ишга туширилиб, 2000 йилнинг ўзида 483 та автобус, 102 та юк автомобили ишлаб чиқарилди.
Андижон, Наманган ва Фарғона вилоятларида автомобилларга бутловчи қисмлар ишлаб чиқарувчи 61 та қўшма корхона фойдаланишга топширилди.
 |
 |
 |
 |
 |
 |
2007 йилда “Ўзавтосаноат” уюшмаси билан АҚШнинг “General Motors” компанияси ўртасида – “Uz-DAEWOOavto” негизида “GМ–Uzbekistan” қўшма корхонаси ташкил этилди. Шундан сўнг “Спарк”, “Chevrolet Малибу”, “Chevrolet Cобалт”, “Chevrolet Орландо”, “Chevrolet Captiva”, “Chevrolet Траcкер”, “Chevrolet Оnix” русумидаги автомобиллар ишлаб чиқарилди.
2009 йилдан Германиянинг “MAN Nutzfahrzeuge AG” концерни ҳамкорлигида “MAN Auto–Uzbekistan” қўшма корхонаси ташкил этилиб, “MAN” юк машиналари ишлаб чиқилмоқда.
Маълумки, автомобилсозлик соҳасида салмоқли натижаларга эришиш учун, биринчи навбатда рақобатбардош ва экспортбоп автомобиллар ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш, ишлаб чиқариш ҳажмини босқичма-босқич ошириш, истеъмолчилар истакларини инобатга олган ҳолда, машиналар русумини мунтазам янгилаш, автомобилларнинг кенг турдаги таркибий қисмларини ишлаб чиқаришни ўзлаштириш зарур.
Шу боис бугунги кунда, Янги Ўзбекистон шароитида ҳам мазкур соҳага бўлган эътибор замонавий дунёдаги талаб ва таклифларни инобатга олиб, тамомила янги босқичда давом этаётганини алоҳида эътироф этмоқ керак. Хусусан, 2020 йилда Жанубий Кореянинг “Kia Motors” компанияси билан “Kia” бренди остидаги автомобиллар ишлаб чиқариш йўлга қўйилган бўлса, 2022 йилда дунёдаги энг йирик электромобиль ишлаб чиқарувчилардан бири бўлган “BYD” компанияси ўртасида “BYD Uzbekistan Factory” Хитой – Ўзбекистон қўшма корхонаси ташкил этилди. Умуман олганда, бугунги кунда Ўзбекистонда “Chevrolet”, “BYD”, “KIA” ва “Hyundai” каби йирик брендлар билан ҳамкорликда 5 та автомобиль заводи фаолият юритмоқда. Мамлакатда 2030 йилга бориб автомобиль ишлаб чиқаришни йилига 1 млн донага етказиш мақсад қилинган.
Мамлакатимиз Президенти Шавкат Мирзиёев таъбири билан айтганда, “Мамлакат иқтисодиётининг стратегик тармоқларидан бири бўлган автомобилсозлик соҳасида рақобатни кучайтириш, маҳаллийлаштиришни чуқурлаштириш, миллий муҳандислик мактабини ривожлантириш – тармоқдаги асосий вазифаларимиздан ҳисобланади”.
Хулоса қилиб айтганда, фахр билан тилга олаётганимиз – 30 йил олдин пойдевори қўйилган соҳа бугунги кунга келиб, юрт фаровонлиги ва иқтисодиёт тараққиёти йўлида ўзининг муносиб ўрнига эга бўлди.
Ф.Қурбонбоев фотолари